Từ gia công sang làm chủ: Ngành cơ khí – chế tạo Việt Nam cần cú hích chiến lược

Ngành cơ khí bước vào giai đoạn bản lề

Trước thềm METALEX Vietnam 2025 – Triển lãm quốc tế lần thứ 18 về máy công cụ và giải pháp gia công kim loại, ngày 24/7 tại TP. Hồ Chí Minh, diễn đàn M-TALKS 2025 đã được tổ chức với chủ đề: “Cơ hội bứt phá chuỗi giá trị ngành cơ khí – chế tạo Việt Nam”.

Ông Trần Hồng Quân, Giám đốc Thương mại RX Tradex Vietnam cho biết, trong bối cảnh địa chính trị và công nghệ toàn cầu không ngừng biến động, ngành cơ khí – chế tạo ngày càng khẳng định vai trò chiến lược. Đây là trụ cột của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và là nền tảng tăng trưởng dài hạn, đóng góp lớn vào thương mại, xuất khẩu và chuyển giao công nghệ.

Ông Trần Hồng Quân - Giám đốc Thương mại RX Tradex Vietnam

Theo khảo sát của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), hoạt động của doanh nghiệp công nghiệp chế biến, chế tạo quý II/2025 đã tốt hơn so với quý I/2025, với 78,4% được hỏi nói đơn đặt hàng mới tăng và giữ nguyên. 81,8% dự báo đơn hàng xuất khẩu quý III/2025 sẽ tăng và giữ nguyên so với quý II/2025.

Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính) cho biết, trong nửa đầu 2025, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chế biến – chế tạo đạt gần 12 tỷ USD, tăng 3,9% so với cùng kỳ. Lĩnh vực này tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất về cả số dự án mới (38,2%) lẫn lượt điều chỉnh vốn (56,5%).

Đồng thời, hàng loạt dự án đầu tư công quy mô lớn như cao tốc Bắc – Nam phía Đông hay sân bay quốc tế Long Thành đang được đẩy mạnh thi công, tạo nhu cầu lớn về máy móc, thiết bị và giải pháp tự động hóa – sản xuất chính xác.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là hàng loạt thách thức đang hiện hữu. Đặc biệt, Mỹ – thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam – dự kiến áp mức thuế 20% với một số mặt hàng, thậm chí 40% với sản phẩm bị nghi ngờ trung chuyển. Điều này khiến doanh nghiệp đối diện nguy cơ tăng chi phí, mất đơn hàng và áp lực minh bạch hóa nguồn gốc xuất xứ.

Bên cạnh đó, các hiệp định thương mại thế hệ mới (FTA) tiếp tục nâng cao rào cản kỹ thuật, yêu cầu khắt khe về xuất xứ, chất lượng và quản trị bền vững. Các doanh nghiệp cơ khí – chế tạo trong nước không chỉ cần đầu tư vào máy móc mà còn phải chuẩn hóa quy trình sản xuất, minh bạch chuỗi cung ứng và nâng tầm quản trị theo chuẩn quốc tế.

Bà Trương Thị Chí Bình, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Công nghiệp Hỗ trợ Việt Nam (VASI) thẳng thắn nhìn nhận: “Phần lớn doanh nghiệp chế tạo Việt Nam hiện nay vẫn chỉ gia công linh kiện đơn lẻ, chưa sản xuất cụm linh kiện hoàn chỉnh, càng chưa làm chủ được khâu thiết kế và thương hiệu”.